27 czerwca w centrum konferencyjnym „Zielna” w Warszawie odbyło się trzecie spotkanie eksperckie, podsumowujące projekt „Bezpieczna praca w Polsce”. W konferencji zorganizowanej przez Agencję EWL we współpracy z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych oraz Fundacją „Nasz Wybór”, zatytułowanej „Bezpieczeństwo pracy a atrakcyjność polskiego rynku dla cudzoziemców”, wzięli udział przedstawiciele instytucji rynku pracy, jak i sami migranci.
 
 
Pomimo dynamicznie rosnącej skali zatrudnienia obywateli państw trzecich na przestrzeni ostatnich lat, Polska pozostaje w gronie państw OECD o najniższym udziale cudzoziemców w rynku pracy. Rosnące zainteresowanie polskich pracodawców zatrudnianiem obcokrajowców przyczynia się jednocześnie do większej liczby nieprawidłowości i nadużyć, związanych bardzo często z nieuregulowanym wykonywaniem pracy. Celem spotkania była debata na temat wpływu bezpieczeństwa i legalności zatrudnienia na atrakcyjność polskiego rynku pracy dla cudzoziemców. Omówione zostało znaczenie promocji i działań informacyjnych z zakresu procedur pobytu i pracy w Polsce, a także sposobów kontroli przestrzegania tych procedur przez pracowników i pracodawców. 
 
W wypowiedzi otwierającej spotkanie Zbigniew Wafflard z Agencji Pracy EWL podziękował uczestnikom za możliwość wspólnego stworzenia platformy do współpracy pomiędzy przedstawicielami rynku pracy i umożliwienia efektywnego przepływu informacji pomiędzy pracodawcami, pracownikami oraz instytucjami rynkowymi. Oprócz podsumowania działań realizowanych w ramach pierwszej edycji projektu „Bezpieczna praca w Polsce”, Zbigniew Wafflard zapowiedział również plany organizatorów na najbliższą przyszłość, wśród których znalazły się takie wydarzenia jak otwarcie punktu informacyjnego dla obcokrajowców na Dworcu Zachodnim PKS w Warszawie oraz kolejna, druga edycja projektu „Bezpieczna praca w Polsce: Migranci na rynku pracy”. W ramach drugiej edycji, koordynator projektu obiecał rozszerzenie działań warsztatowych skierowanych do cudzoziemców i pracodawców, a także zapowiedział przeprowadzenie badań naukowych dotyczących wpływu bezpieczeństwa zatrudnienia na atrakcyjność polskiego rynku pracy dla cudzoziemców.
 
Joanna Sosnowska z Departamentu Polityki Migracyjnej Ministerstwa Spraw  Wewnętrznych zwróciła uwagę na wskazaną na forum unijnym konieczność skutecznego informowania cudzoziemców i pracodawców o ich prawach i obowiązkach w kontekście wdrażania dyrektywy sankcyjnej. Konieczne, jej zdaniem, są również dalsze badania na temat weryfikacji potrzeb rynków pracy poszczególnych państw członkowskich, aby informacje o możliwości podejmowania bezpiecznej pracy były dostępne dla wszystkich uczestników rynku. Joanna Sosnowska podkreśliła również dużą wagę uzyskania samowystarczalności cudzoziemców w ramach polskiej polityki migracyjnej, aby migranci mogli otrzymać wszelkie niezbędne informacje w prosty sposób i efektywnie utrzymywać się w wykonywanej przez siebie pracy.
 
Znaczenie dostępności informacji o pracy i pobycie w Polsce
 
W pierwszym panelu, poświęconym promocji legalnego zatrudnienia cudzoziemców, Marta Biernath opowiedziała o działaniach podejmowanych przez Międzynarodową Organizację ds. Migracji (IOM). W maju 2012 roku IOM podjął kroki mające na celu stworzenie prostego i przejrzystego mechanizmu umożliwiającego uzyskanie lub weryfikację informacji skierowanych do migrantów, czego efektem było otwarcie infolinii dla migrantów i portalu informacyjnego. Obecnie IOM udziela blisko 2000 konsultacji miesięcznie, zarówno cudzoziemcom, jak i pracodawcom. Najczęstsze pytania ze strony pracodawców dotyczą procesu zatrudnienia cudzoziemców i warunków, na jakich powinni oni być zatrudnieni. Odpowiedzią na to jest, według Marty Biernath, nowa aplikacja dla pracodawców dostępna na stronie www.migrant.info.pl, ułatwiająca pracodawcom zrozumienie procesów związanych z zatrudnieniem cudzoziemca.
 
Maja Łysienia z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka podkreśliła niewielki zakres zmian prawnych w obrębie legalizacji zatrudnienia w ostatnim czasie. W jej opinii, przepisy są nadal bardzo skomplikowane, trudne do zrozumienia oraz interpretacji, zarówno dla cudzoziemców, jak i pracodawców. Według panelistki, powstać powinna spójna koncepcja zezwoleń na pracę i pracy cudzoziemców w Polsce. Do obecnych problemów można, jej zdaniem, zaliczyć znaczne uzależnienie pracownika od pracodawcy, w efekcie którego pracownik ma ograniczone możliwości rezygnacji z wykonywanej pracy, nawet w przypadku nadużyć ze strony pracodawcy. Możliwą zmianą przepisów w tym zakresie byłaby rezygnacja z wpisywania do zezwolenia na pobyt czasowy i pracę danych konkretnego pracodawcy na rzecz terytorium wykonywania pracy, zawodu lub pola działania. Maja Łysienia zwróciła również uwagę na krótkie terminy administracyjne w przypadku obowiązku zgłoszenia przez cudzoziemca utraty pracy i czasu na znalezienie nowego miejsca zatrudnienia. Problem może stanowić również ograniczona wiedza o tym przepisie wśród samych migrantów.
 
Agata Marszałek z Agencji Pracy EWL opowiedziała uczestnikom spotkania o tematyce warsztatów organizowanych w ramach projektu „Bezpieczna praca w Polsce”, w tym o sposobach poszukiwania pracy w Polsce, problematyce legalności pobytu i pracy, prawach i obowiązkach cudzoziemców i pracodawców ich zatrudniających. Bardzo często uczestnicy warsztatów nie byli w stanie określić swoich praw i obowiązków związanych z powierzaniem i wykonywaniem pracy. Potwierdziła również zdanie przedmówców o  trudnościach w dostępie do informacji wśród cudzoziemców i pracodawców. Zdaniem Agaty Marszałek, znacznym utrudnieniem dla pracodawców i migrantów, jest brak możliwości wykonywania pracy przez cudzoziemca ubiegającego się o kartę pobytu, jeśli wcześniej był zatrudniony na podstawie oświadczenia o zamiarze powierzenia wykonywania pracy, po zakończeniu ważności danego oświadczenia.
 
Łukasz Olszta z Fundacji dla Somalii podzielił się z uczestnikami doświadczeniami z przeprowadzanych przez Fundację projektów wsparcia migrantów na polskim rynku pracy. Sukces był możliwy, według Łukasza Olszty, dzięki kompleksowości oferowanego wsparcia - poprzez sesje coachingowe połączone z zaawansowanym doradztwem, w które były zaangażowane takie osoby jak doradca, coach oraz prawnik. Rozwinięciem tych działań były organizowane przez Fundacje staże, pozwalające na kontrolowany kontakt cudzoziemca z rynkiem pracy. W opinii panelisty pośrednictwo pracy przynosi gorszy efekt od doradztwa, ograniczając samodzielność poszukującego pracy cudzoziemca. Efektem przeprowadzanych działań z zakresu promocji zatrudnienia było zaprezentowanie przez Fundację dla Somalii cudzoziemców również jako osób wysoko wykwalifikowanych.
 
System prawny i mechanizmy kontroli legalności zatrudnienia
 
Panel drugi poświęcony został w większym stopniu ocenie bieżącej polityki państwa w zakresie mechanizmów kontroli legalności zatrudnienia. W opinii Magdaleny Sweklej, zastępcy dyrektora Departamentu Rynku Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, obecne przepisy dobrze zabezpieczają prawa cudzoziemców podejmujących w Polsce pracę i kolejne wprowadzane zmiany także mają na celu zwiększenie ich ochrony. Jednak praktyka wskazuje, że przestrzeganie przepisów nie zawsze jest jeszcze satysfakcjonujące. Według uczestniczki debaty, tak zwana procedura oświadczeniowa jest coraz częściej wykorzystywana do negatywnych praktyk, obejmujących podejmowanie przez cudzoziemców pracy u pracodawców, którzy nie zarejestrowali oświadczenia o zamiarze powierzenia wykonywania pracy lub rejestrację oświadczeń przez nieuczciwych pośredników w celu innym niż powierzenie pracy cudzoziemcowi. W związku z tym, przewiduje się pogłębienie współpracy pomiędzy powiatowymi urzędami pracy i dokładniejszą weryfikację podmiotów rejestrujących oświadczenia w celu przeciwdziałania temu zjawisku. Pracownicy urzędów nie mają obecnie obowiązku przyjmowania oświadczeń rejestrowanych dla pozoru, lub gdy podmiot rejestrujący oświadczenie nie reprezentuje podmiotu podanego w oświadczeniu. Magdalena Sweklej podkreśliła również niedawną zmianę przepisów, w ramach której cudzoziemiec podejmujący pracę na podstawie oświadczenia może domagać się od pracodawcy zapewnienia zgodności warunków zatrudnienia (w tym wysokości wynagrodzenia i rodzaju umowy) podanych w umowie z cudzoziemcem z przedstawionymi w oświadczeniu. Wspomniała także o przygotowywanych dalszych zmianach przepisów dot. zatrudniania cudzoziemców, zwłaszcza przy pracach sezonowych
 
Jarosław Cichoń z Departamentu Legalności Zatrudnienia Głównego Inspektoratu Pracy zwrócił uwagę na wyniki badania uproszczonej procedury powierzania pracy cudzoziemcom na podstawie oświadczeń, przeprowadzonego przez PIP w 2014 roku. Według panelisty, procedura ta jest szczególnie narażona na nadużycia ze strony pracodawców. Do najczęstszych nadużyć zaliczyć można podejmowanie pracy u pracodawcy innego niż ten, który zarejestrował oświadczenie. W 2014 roku stwierdzono 266 takich przypadków, co stanowi kilkakrotny wzrost z porównaniu z rokiem poprzednim (45 przypadków w 2013 roku). Inne przypadki wymienione przez Jarosława Cichonia obejmują rejestrację oświadczenia bez fizycznej możliwości powierzenia wykonywania pracy przez danego pracodawcę, co wiąże się w dużym stopniu z problemem handlu oświadczeniami, a także wykorzystywanie procedury oświadczeń w celu delegowania pracowników z Ukrainy do Polski. Oświadczenia są ponadto wykorzystywane do działalności tak zwanych „mrówek”, przewożących nielegalnie towary przez polską granicę. Niepokojące są również dane z kontroli prawie 18 tysięcy cudzoziemców, z których wizę otrzymało i przekroczyło polską granicę 69 procent, zaś pracę w podmiotach rejestrujących oświadczenia podjęło zaledwie 28 procent cudzoziemców objętych kontrolą.
 
Przedstawiciel Rady Ochrony Pracy przy Sejmie RP, Renata Górna, przedstawiła szereg rekomendacji zawartych w stanowiskach Rady dotyczących omawianego zagadnienia, a związanych m.in. z działalnością kontrolną i prewencyjną Państwowej Inspekcji Pracy. Jednym z postulatów Rady w obszarze legalności zatrudnienia jest np. rozważenie zmian odnośnie zniesienia zapowiadania kontroli przez Państwową Inspekcję Pracy. Niezapowiedziane kontrole inspekcji pozwoliłyby bardziej precyzyjnie oszacować rzeczywistą skalę nielegalnego powierzania wykonywania pracy i urzeczywistnić jej wyniki. Według uczestniczki debaty, problem stanowi również skala zatrudnienia cudzoziemców na podstawie umów cywilnoprawnych noszących znamiona umowy o pracę. Warto byłoby także rozważyć wprowadzenie praktyki  umożliwiającej odstąpienie od karania cudzoziemca, w przypadku gdy dopełnił on wszystkich formalności a winę za niezgodne z prawem zatrudnienie ponosi pracodawca.
 
W swoim wystąpieniu mjr SG Joanna Nowak z Zarządu do Spraw Cudzoziemców Komendy Głównej Straży Granicznej opowiedziała szerzej o modelu współpracy pomiędzy Strażą Graniczną a Państwową Inspekcją Pracy. Uczestniczka panelu zwróciła uwagę na wzrost liczby kontroli legalności zatrudnienia, przeprowadzanych przez funkcjonariuszy Straży Granicznej na przestrzeni ostatnich 7 lat. W maju 2015 roku Komendant Główny Straży Granicznej oraz Główny Inspektorat Pracy podpisali nowe porozumienie, które ma na celu usystematyzowanie współpracy pomiędzy tymi instytucjami w zakresie przeciwdziałania nielegalnemu powierzaniu i wykonywaniu pracy. Obecnie Straż Graniczna przeprowadza najwięcej kontroli w województwach mazowieckim, śląskim, małopolskim, dolnośląskim i lubelskim.
 
Praktyczne spojrzenie na procedury kontroli realizowanych przez Straż Graniczną przedstawił st. chor. SG Przemysław Rupiński z Nadwiślańskiego Oddziału Straży Granicznej. Panelista podkreślił znaczną liczbę kontroli przeprowadzanych przez placówkę w gospodarstwach rolnych, których zainicjowanie miało miejsce w 2013 roku. Według Przemysława Rupińskiego, skala nieprawidłowości wynosiła wówczas nawet 85 procent wszystkich przypadków, jednak od tego czasu nastąpiło odwrócenie proporcji, w wyniku czego gospodarstwa kontrolowane przez placówkę mogą pochwalić się obecnie bardzo niskim wskaźnikiem nadużyć (15 procent). Funkcjonariusze Straży Granicznej starają się ponadto, ze względu inne sankcje administracyjne, odchodzić od nakładania dodatkowych kar finansowych na pracowników, ograniczając się do pouczeń.
 
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Projekt "Bezpieczna praca w Polsce" jest działaniem współfinansowanym ze środków Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich, trwającym 12 miesięcy – w okresie od lipca 2014 do czerwca 2015 roku. Partnerem spotkania jest Fundacja „Nasz Wybór” oraz Krajowy Punkt Kontaktowy Europejskiej Sieci Migracyjnej przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.  Wyłączna odpowiedzialność za przedstawioną treść spoczywa na jej autorach. Komisja Europejska oraz Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej nie ponoszą odpowiedzialności za sposób wykorzystania udostępnionych informacji.
 
ZDJĘCIA:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Chcesz dowiedzieć
się więcej?

 

Zadzwoń:
+48 727 819 819
+48 727 811 119

Lub napisz:
porady@bezpiecznapraca.info.pl
kontakt@bezpiecznapraca.info.pl